Leerspelletjes

Tellen met dinosaurussen, letters leggen tot een woord, de klok leren lezen met een vrolijke uil of rekenen tegen de tijd in een spannend spel: leerspelletjes laten kinderen oefenen met vaardigheden die ze op school en in het leven nodig hebben, zonder dat het voelt als werk. Het geheim zit in het spel: een kind dat wil winnen, rekent ineens vrijwillig uit hoeveel vakjes het nog moet. In deze subcategorie vind je spelletjes en speelmaterialen voor taal, rekenen, klokkijken, geld, vormen, kleuren, geheugen en logisch denken. Op deze pagina lees je welke soorten er zijn, welke leerspelletjes bij welke leeftijd passen, hoe je ze inzet zonder dat het schools wordt en hoe je kiest uit het grote aanbod.

Waarom leren via spel zo goed werkt

Kinderen leren het snelst als ze plezier hebben. Bij een spel is er een doel, een uitdaging en een beloning, en dat motiveert veel meer dan een rijtje sommen op een werkblad. Ook als een kind 'verliest', leert het: waarom ging het mis, en hoe doe ik het de volgende keer beter? Bovendien kun je een spel steeds opnieuw spelen. Herhaling is precies wat nodig is om iets als de tafels of de klanken goed te leren, en in een spel voelt die herhaling niet saai.

Leerspelletjes zijn er bovendien in allerlei vormen: met de hele familie aan tafel, alleen op de bank met een puzzelboekje, of samen met een ouder bij het avondeten. Sommige zijn gebaseerd op een bordspel, andere op kaarten, magneten, houten blokjes of een elektronisch apparaatje dat feedback geeft. Echte gezelschapsspellen voor het hele gezin vind je ook bij de educatieve spellen.

Welke soorten leerspelletjes zijn er?

Het aanbod is groot. Grofweg kun je ze indelen naar wat ze oefenen:

• Taal en lezen: letterpuzzels, klankspelletjes, woorden leggen en rijmspellen.
• Rekenen: tellen, optellen en aftrekken, tafels, breuken en geld tellen.
• Klok en tijd: leerklokken, dagritmespellen en kalenders.
• Vormen, kleuren en ruimtelijk inzicht: sorteren, patronen namaken en tangrams.
• Geheugen en concentratie: memoryspellen, zoekplaten en reeksen onthouden.
• Logisch denken: stap-voor-stap puzzels, programmeerspelletjes en denkopdrachten.

Veel spellen combineren meerdere vaardigheden. Een spel waarin je met dobbelstenen loopt en een opdracht moet uitvoeren, oefent tellen, lezen en beurt afwachten tegelijk.

Leerspelletjes per leeftijd

Peuters en kleuters: kleuren, vormen en tellen

Voor de jongste kinderen gaat het om basisbegrippen: kleuren herkennen, vormen sorteren, groot en klein, tellen tot tien. Spelletjes met grote stukken, heldere plaatjes en korte speelduur werken het best. In het aanbod voor kinderen van 3 tot 4 jaar zie je veel kleuren- en vormenspelletjes. Ook vormenpuzzels passen goed bij deze fase.

Groep 3 tot 5: lezen, rekenen en klokkijken

Als een kind leert lezen en rekenen, zijn spelletjes die daarop aansluiten goud waard. Klankspelletjes, woordjes leggen, sommen tot twintig en de klok leren lezen staan nu centraal. Bij speelgoed voor 6 tot 8 jaar vind je leerspelletjes die passen bij wat er op school gebeurt.

Groep 6 tot 8: tafels, logica en strategie

Oudere kinderen oefenen met tafels, breuken, topografie en meer complexe taal. Spellen met strategie en logica, zoals denkpuzzels of programmeerspellen, worden nu interessant. Voor kinderen van 8 tot 10 jaar zijn er spellen die echt uitdagend zijn, zelfs voor ouders.

Zo kies je een leerspel dat ook echt gespeeld wordt

Een leerspel dat te makkelijk is, verveelt; een spel dat te moeilijk is, frustreert. Kies daarom een spel dat net een stapje boven wat je kind al kan zit. Kijk naar de leeftijdsaanduiding, maar vooral naar je eigen kind: het ene kind van zes leest al vlot, het andere is nog volop bezig met de letters. Kies een thema dat aanspreekt. Een kind dat van dieren houdt, telt liever koeien dan bolletjes.

Let ook op de speelduur. Jonge kinderen kunnen zich maar kort concentreren, dus een spelletje van tien minuten is beter dan een spel van een uur. En kies spellen waarbij iedereen kan meedoen, ook ouders en oudere broers of zussen. Samen spelen is gezelliger én leerzamer, omdat je kind ziet hoe anderen nadenken. Spellen met verschillende niveaus zijn handig als kinderen van verschillende leeftijden samen spelen.

Spelenderwijs oefenen: tips zonder schoolse sfeer

Het gevaar van leerspelletjes is dat ze voelen als huiswerk. Een paar tips om dat te voorkomen:

Laat je kind kiezen. Leg twee of drie spellen klaar en laat je kind beslissen welke het speelt. Dat geeft eigenaarschap.

Speel mee en doe gek. Maak zelf fouten, juich bij een goede beurt en lach om gekke combinaties. Een spel met een ouder die meedoet, is veel leuker dan een spel waarbij een ouder alleen controleert.

Houd het kort. Stop als het nog leuk is, niet als iedereen moe is. Dan wil je kind de volgende keer graag weer spelen.

Gebruik het dagelijks leven. Tel samen de traptreden, lees de borden in de supermarkt of laat je kind afrekenen bij het winkelspel uit de categorie winkelspeelgoed. Zo wordt leren vanzelfsprekend.

Vier kleine successen. Een tafel die eindelijk lukt, een woord dat zelf gelezen wordt: dat verdient een high five.

Leerspelletjes bij leerproblemen of een voorsprong

Leerspelletjes kunnen extra waardevol zijn voor kinderen die moeite hebben met een bepaald vak. Een kind dat worstelt met rekenen, kan in een spel oefenen zonder de druk van een toets. Kinderen met dyslexie hebben soms baat bij spelletjes die klanken en letters op een visuele of tastbare manier aanbieden. Vraag eventueel bij school of een begeleider welke vaardigheden extra aandacht nodig hebben, en zoek een spel dat daarop aansluit. Een leerspel is geen vervanging voor begeleiding, maar wel een fijne aanvulling.

Andersom zijn er kinderen die juist meer uitdaging zoeken. Voor hen zijn denkpuzzels, logische spellen en breinbrekers ideaal, zoals je ze vindt bij breinbrekers. Daarmee blijven ze geprikkeld, ook als het schoolwerk te makkelijk is.

Elektronisch of klassiek?

Naast klassieke spellen met kaarten, borden en blokjes zijn er elektronische leerspelletjes, zoals leercomputers en spelletjes met een pen die praat als je op een plaatje tikt. Ze geven direct feedback en kunnen zich aanpassen aan het niveau van het kind. Merken als VTech maken veel van dit soort speelgoed. Het voordeel is dat een kind zelfstandig kan oefenen; het nadeel is dat het samen spelen soms verdwijnt. Een mix van beide werkt voor de meeste gezinnen het best. Ook kindertablets met leerspellen kunnen een plek hebben; lees daarover meer bij kindertablets, camera's en smartwatches.

Opbergen en compleet houden

Leerspelletjes hebben vaak veel losse kaartjes en fiches, en niets is zo frustrerend als een spel waarvan net dat ene kaartje ontbreekt. Bewaar losse onderdelen in zakjes met een rits of elastiekjes binnen de doos. Plak eventueel een lijstje met de inhoud binnen in het deksel, zodat je na het spelen snel kunt controleren of alles terug is. Zet spellen op een plek waar je kind ze zelf kan pakken; zichtbare spellen worden vaker gespeeld.

Cadeautips: slimme cadeaus voor elk budget

Leerspelletjes zijn mooie cadeaus omdat ze lang meegaan en vaak met het hele gezin gespeeld worden. Met een klein budget kies je een kaartspel met rekenen of een klankspelletje. In het middensegment vind je bordspellen met een leerdoel, leerklokken en sets met magnetische letters en cijfers. Met een groter budget kom je bij uitgebreide elektronische leersystemen of programmeerspellen. Meer ideeën voor spelletjes met het hele gezin lees je in onze blog over de leukste gezelschapsspellen voor het gezin. Hulp nodig bij kiezen? Gebruik de cadeau-keuzehulp. En in de hoofdcategorie leren en experimenteren vind je alles om spelenderwijs slimmer te worden. Giro is trouwens kampioen in het spel 'wie ziet het eerst': met zo'n nek heb je een oneerlijk voordeel.