Educatieve spellen

Tafels oefenen aan de keukentafel kan best saai zijn. Maar wat als je dezelfde sommen in een spel verstopt, met dobbelstenen, kaarten en een tegenstander die je wilt verslaan? Dan wordt leren ineens een uitdaging in plaats van een klusje. Educatieve spellen combineren speelplezier met leerdoelen, zoals rekenen, taal, lezen, klokkijken of topografie. Zoek je educatieve spellen voor een kleuter die net letters ontdekt, of voor een schoolkind dat extra wil oefenen? Hier lees je welke soorten er zijn, hoe je kiest per leeftijd en hoe je leren leuk houdt. Meer spellen vind je in de categorie spellen.

Wat maakt een spel educatief?

Elk spel leert kinderen iets: op je beurt wachten, tellen, plannen. Maar een educatief spel is speciaal ontworpen rond een leerdoel. Het spel helpt kinderen een bepaalde vaardigheid te oefenen, zoals letters herkennen, woorden lezen, optellen of de klok lezen. Het verschil met een werkboekje is dat het leren verpakt is in spelmechanismen die motiveren: punten verdienen, als eerste finishen, samen een opdracht voltooien of een tegenstander verslaan. Kinderen willen winnen, en om te winnen moeten ze oefenen. Precies dat maakt educatieve spellen zo effectief.

Een goed educatief spel voelt daarom voor het kind als een gewoon spel. Als het voelt als huiswerk met een dobbelsteen, haakt een kind snel af. Wie zoekt naar leerzaam speelgoed buiten de spellen, vindt meer bij de leerspelletjes in de categorie leren en experimenteren.

Leergebieden in spelvorm

• Taal en lezen: spellen met letters, klanken, rijmwoorden en eerste woordjes. Van letterlotto tot woordenbouwspellen.
• Rekenen: tellen, optellen, aftrekken, tafels en later breuken en geld. Vaak met dobbelstenen, kaarten of een speelbord.
• Klokkijken en tijd: spellen waarbij je hele en halve uren leert lezen of dagen en maanden oefent.
• Topografie en wereldkennis: landen, hoofdsteden, vlaggen en provincies spelenderwijs leren.
• Natuur en wetenschap: dieren, het menselijk lichaam, planten of het zonnestelsel ontdekken.
• Logisch denken en programmeren: spellen die stap-voor-stap denken trainen, zonder scherm. Die overlappen vaak met breinbrekers.

Educatieve spellen per leeftijd

Kleuters: kleuren, vormen en eerste letters

Voor kinderen van drie tot zes jaar draait leren om herkennen en benoemen. Spellen met kleuren, vormen, aantallen tot tien en de eerste letters passen goed. Lotto's, memory met letters of tellen met een dobbelsteen met stippen zijn prima voorbeelden. Kijk voor deze leeftijd ook bij speelgoed voor 4 tot 6 jaar.

Groep 3 tot en met 5: lezen en rekenen

Vanaf ongeveer zes jaar beginnen kinderen met lezen en rekenen op school. Educatieve spellen kunnen dan echt helpen om te oefenen: korte woorden lezen, sommen tot twintig of honderd, de tafels en klokkijken. Meer passende cadeaus voor deze groep vind je bij speelgoed voor 6 tot 8 jaar.

Oudere kinderen: wereld en logica

Vanaf acht jaar worden spellen over topografie, geschiedenis, natuur en logisch denken interessant. Ook taalspellen met woordenschat en spelling zijn dan populair. Zoek je voor deze leeftijdsgroep, kijk dan bij speelgoed voor 8 tot 10 jaar.

Zo kies je een spel dat écht wordt gespeeld

Sluit aan bij het niveau. Een spel dat te moeilijk is, frustreert. Een spel dat te makkelijk is, verveelt. Kijk naar wat je kind op school leert, of vraag het aan de leerkracht.

Kies een spel met meerdere niveaus. Veel educatieve spellen hebben varianten voor beginners en gevorderden. Zo groeit het spel mee.

Speelplezier voorop. Kies een spel dat ook als spel leuk is, met spanning, een goed thema en een duidelijk doel.

Samen of alleen. Sommige educatieve spellen kun je alleen spelen, andere juist met het hele gezin. Spellen waarbij ouders en kinderen tegelijk meedoen op een eigen niveau zijn extra waardevol. Ook veel gewone familiebordspellen oefenen trouwens tellen en lezen.

Kort en krachtig. Tien tot twintig minuten is genoeg. Liever vaker kort dan één keer lang.

Tips om leren leuk te houden

Een educatief spel werkt het best als het vrijwillig voelt. Zet het spel niet in als straf of verplichting, maar als een gezellig moment samen. Laat je kind af en toe zelf kiezen welk spel jullie spelen. Speel zelf ook fanatiek mee: kinderen vinden het geweldig als een volwassene zich echt inzet en af en toe verliest. Pas de regels aan als het niet lukt, bijvoorbeeld door alleen sommen tot tien te gebruiken. En vier successen: een kind dat ineens de tafel van zeven beheerst, verdient een applaus.

Combineer spellen ook met het dagelijks leven. Heb je net een spel over de klok gespeeld, vraag dan bij het avondeten hoe laat het is. Heb je een topografiespel gedaan, zoek dan op de kaart waar jullie op vakantie gaan. Zo blijft wat geleerd is beter hangen.

Educatieve spellen als aanvulling op school

Educatieve spellen zijn geen vervanging van de lessen op school, maar wel een mooie aanvulling. Ze geven kinderen de kans om in een ontspannen sfeer te oefenen met wat ze in de klas leren. Vooral kinderen die op school wat extra herhaling nodig hebben, kunnen veel baat hebben bij spelenderwijs oefenen. Maar ook kinderen die juist meer uitdaging zoeken, vinden in educatieve spellen een manier om verder te gaan dan de lesstof. Wie het leren nog breder wil trekken, vindt inspiratie bij de experimenteersets, waarmee kinderen zelf proefjes doen.

Leren met het hele gezin aan tafel

Educatieve spellen zijn niet alleen iets voor het kind dat moet oefenen. Juist als het hele gezin meedoet, worden ze extra waardevol. Een jonger broertje leert van een ouder zusje, ouders zien waar hun kind goed in is en waar het nog wat oefening nodig heeft, en iedereen heeft een gezellig moment samen. Kies daarvoor spellen waarin spelers op verschillende niveaus tegelijk kunnen meedoen, bijvoorbeeld met makkelijke en moeilijke vraagkaarten. Dan kan een zesjarige sommen tot tien oplossen terwijl de tienjarige aan de tafels werkt, op hetzelfde bord.

Een kleine knipoog voor ouders: bij topografie- en kennisspellen blijkt regelmatig dat de kinderen meer weten dan de volwassenen. Wie wist er nog wat de hoofdstad van Australië is? Neem het sportief op, want niets motiveert een kind meer dan een ouder verslaan met kennis die het op school heeft geleerd. En stiekem steek je er zelf ook nog wat van op.

Maak er een vast moment van, bijvoorbeeld een kwartiertje na het avondeten op woensdag of een spelletje op zondagochtend. Regelmaat werkt beter dan af en toe een lange sessie, en het wordt al snel een ritueel waar iedereen naar uitkijkt.

Netjes houden en veilig spelen

Educatieve spellen hebben vaak veel losse kaartjes, letterblokjes of fiches. Ruim ze na het spelen op in zakjes of bakjes in de doos, zodat ze compleet blijven. Kaartjes met letters of cijfers kun je per set bij elkaar houden met een elastiekje. Kleine onderdelen horen niet binnen handbereik van baby's en peuters; kijk daarom altijd naar de leeftijdsaanduiding. Lees meer op onze pagina over veilig speelgoed.

Educatieve spellen cadeau geven, per budget

Een educatief spel is een cadeau waar ouders blij van worden én kinderen mee spelen. Tot €15: kleine kaartspellen met letters, cijfers of tafels, perfect als schoencadeau. Tussen €15 en €30: bordspellen rond rekenen, lezen, klokkijken of topografie. Boven €30: uitgebreide spellen met meerdere niveaus of combinaties van spellen voor verschillende vakken.

Merken als Clementoni, Jumbo en VTech hebben een ruim aanbod aan leerzame spellen en speelgoed. Laat je verder inspireren door de cadeau-keuzehulp, of neem een kijkje bij de kinderspellen voor de allerjongste spelers.

Giro leert overigens elke dag iets nieuws. Vandaag: dat een giraf hetzelfde aantal nekwervels heeft als een mens. Wist jij dat al?