Klei & speelzand

Een bolletje klei is een kleine belofte. Rol het uit en het wordt een slang, druk het plat en het wordt een pannenkoek, prik er twee ogen in en je hebt een nieuw huisdier. Klei en speelzand zijn misschien wel het meest veelzijdige knutselmateriaal dat er is. Kinderen kneden, bouwen, vormen en breken weer af, zonder dat er iets mislukt. Op deze pagina lees je welke soorten klei en speelzand er zijn, wat bij welke leeftijd past, hoe je voorkomt dat alles uitdroogt of in het tapijt verdwijnt en welke speelideeën je meteen kunt uitproberen.

De grote klei-familie: welke klei is wat?

Klei is niet zomaar klei. Er zijn grote verschillen in samenstelling, gevoel en eindresultaat. De belangrijkste soorten:

• Speelklei of deeg: zacht, kleurrijk en makkelijk te kneden. Vaak gemaakt op basis van bloem, water en zout. Droogt uit als je het open laat liggen. Het bekendste voorbeeld is Play-Doh.
• Boetseerklei (plasticine): klei op basis van olie of was die niet uitdroogt. Je kunt er eindeloos mee blijven spelen, en hij is iets steviger dan speelklei.
• Luchtdrogende klei: klei die aan de lucht hard wordt. Ideaal voor projecten die je wilt bewaren, zoals een schaaltje, sleutelhanger of beeldje. Na het drogen kun je hem beschilderen.
• Ovenklei (polymeerklei): klei die je in de oven uithardt. Gebruikt voor sieraden, bedels en kleine figuurtjes. Iets voor oudere kinderen, met hulp van een volwassene bij de oven.
• Schuimklei: superlichte klei met kleine bolletjes erin. Voelt bijzonder aan en plakt niet aan handen.

Speelzand: zand zonder zandbak

Speelzand, vaak ook kinetisch zand of magisch zand genoemd, is zand met een speciaal bindmiddel waardoor het aan elkaar plakt, maar niet aan je handen. Het voelt een beetje als nat strandzand dat nooit opdroogt. Je kunt er vormpjes mee maken, kastelen mee bouwen, erin snijden en het daarna weer door je vingers laten glijden. Speelzand is heerlijk om binnen mee te spelen, zeker in de winter wanneer de echte zandbak onder de bladeren ligt. Speel er wel mee in een bak of op een speelmat met een opstaande rand, want ook "magisch" zand komt helaas niet uit zichzelf terug als het op de grond belandt.

Voor kinderen die buiten met echt zand willen spelen, zijn er ook emmers, schepjes en vormpjes bij strand- en waterspeelgoed.

Welke klei past bij welke leeftijd?

Peuters

Voor peuters is zachte speelklei de beste start. Het is makkelijk te kneden, ook voor kleine handjes, en het geeft direct resultaat. Kies klei die geschikt is voor de leeftijd, want niet alle klei is bedoeld voor kinderen onder de drie jaar. Blijf er altijd bij: speelklei ziet er lekker uit, maar het is geen tussendoortje. Eenvoudige vormpjes, een deegroller en een plastic mesje zijn genoeg om mee te beginnen. Ideeën voor deze leeftijd vind je ook bij speelgoed van 1,5 tot 3 jaar.

Kleuters

Vanaf drie tot zes jaar worden kleisets met thema's populair: een ijsjesmachine, een bakkerij, een kapsalon of een tandarts. Kinderen combineren dan klei met rollenspel. Ook speelzand met vormpjes is nu enorm geliefd. Kijk voor meer ideeën bij speelgoed van 4 tot 6 jaar.

Schoolkinderen

Vanaf zes jaar gaan kinderen gedetailleerder boetseren. Luchtdrogende klei en boetseerklei zijn nu ideaal, omdat ze stevig zijn en je er figuren mee kunt maken die blijven staan. Rond acht jaar en ouder kunnen kinderen met hulp aan de slag met ovenklei voor sieraden en bedels.

Speelideeën om meteen mee te beginnen

Een bolletje klei is genoeg om een middag te vullen. Een paar ideeën:

Klei-bakkerij. Maak koekjes, taartjes en broodjes en verkoop ze in een zelfgemaakte winkel. Combineer het met speelgoed uit de categorie winkelspeelgoed, zoals een kassa, en je hebt een complete bakkerij. Fossielen maken. Druk schelpen, blaadjes of een speelgoeddinosaurus in een plak luchtdrogende klei en laat het drogen. Een eigen fossiel! Kleimonster. Laat je kind een monster boetseren met zoveel ogen, armen en tentakels als het wil. Prik er satéprikkers of pijpenragers in voor extra effect. Zandkasteel binnen. Bouw met speelzand een kasteel met torens en een gracht, en laat kleine figuurtjes er de wacht houden. Kleurenles. Meng twee kleuren klei en kijk welke nieuwe kleur ontstaat. Let op: als alles eenmaal door elkaar is gekneed, krijg je onherroepelijk de beroemde kleur "klei-bruin". Accepteer het. Het hoort erbij.

Wil je kind ook het resultaat beschilderen? Bij schilderen en verven lees je welke verf het beste werkt op luchtdrogende klei.

Uitdrogen, plakken en tapijtrampen voorkomen

Speelklei droogt uit als je het open laat liggen. Doe het daarom na het spelen direct terug in het potje en sluit het goed af. Is het toch wat droog geworden, dan helpt het soms om er een paar druppels water in te kneden. Zeer uitgedroogde klei is helaas niet meer te redden. Gooi klei met een vreemde geur of verkleuring weg. Boetseerklei op oliebasis droogt niet uit, maar kan wel stof en haren verzamelen. Bewaar het in een afgesloten bakje of zakje.

Klei in het tapijt? Niet gaan wrijven, want dan duw je het dieper in de vezels. Laat speelklei eerst opdrogen, zodat het hard wordt, en borstel of zuig het daarna weg. Boetseerklei kun je beter even koud maken met een ijsblokje in een zakje, waarna je het voorzichtig wegpeutert. Speelzand ruim je op met een kleine stoffer en blik; de stofzuiger werkt ook, maar dan ben je het zand wel kwijt. De makkelijkste oplossing: speel op een plek zonder tapijt, met een afwasbaar kleed eronder.

Veiligheid: lekker kneden, niet opeten

Kinderklei is gemaakt om veilig mee te spelen, maar er zijn een paar aandachtspunten. Kies klei die geschikt is voor de leeftijd van je kind en een CE-markering heeft. Speelklei op basis van bloem bevat vaak gluten (tarwe). Heeft je kind een tarwe- of glutenallergie, kijk dan naar de ingrediëntenlijst of kies glutenvrije klei, en laat het kind zijn handen na het spelen goed wassen. Speelklei bevat daarnaast vaak flink wat zout. Dat is voor kinderen in kleine hoeveelheden geen probleem, maar het kan schadelijk zijn voor huisdieren zoals honden, die het soms lekker vinden. Laat klei dus niet rondslingeren.

Ovenklei hard je uit volgens de instructies op de verpakking en op de juiste temperatuur. Te heet bakken kan dampen veroorzaken. Gebruik voor ovenklei geen bakvormen die je daarna weer voor eten gebruikt, en laat een volwassene de oven bedienen. Meer algemene veiligheidstips vind je op veilig speelgoed.

Opbergen: een kleikast die werkt

Met een paar slimme bakken blijft alle klei bij elkaar. Bewaar speelklei in de originele, goed sluitende potjes. Gereedschap zoals vormpjes, rollers en mesjes past in een aparte opbergdoos. Voor speelzand is een bak met deksel ideaal: daar kun je meteen in spelen en het na afloop weer afsluiten. Luchtdrogende klei moet na het openen luchtdicht worden verpakt, bijvoorbeeld in vershoudfolie in een afsluitbaar zakje. Zo blijft het langer soepel. Kleiwerkjes die je wilt bewaren, zet je op een plankje uit de zon, zodat de kleuren niet verbleken.

Cadeautips voor kleine beeldhouwers

Voor een klein budget zijn een paar potjes speelklei of een zakje speelzand al een fijne verrassing. Perfect voor in de schoen of als traktatie op een regenachtige dag. In het middensegment vind je kleisets met thema en accessoires, zoals een ijswinkel, pizzeria of dierenpraktijk, of een speelzandset met bak en vormpjes. Voor een groter cadeau kies je een uitgebreide kleiset met veel kleuren en gereedschap, een creatieve set met luchtdrogende klei om figuren te maken én te beschilderen, of een set ovenklei voor sieraden voor oudere kinderen. Wie zelf sieraden maakt, vindt bij sieraden trouwens nog meer inspiratie.

Behalve Play-Doh zijn ook de creatieve sets van SES Creative populair, met onder meer klei en speelzand voor jonge kinderen. In de categorie knutselen zie je al het creatieve materiaal bij elkaar. Twijfel je over de leeftijd of het type, dan helpt de cadeau-keuzehulp je op weg. Houdt je kind van kneden maar mag het nog wat gekker, kijk dan bij slijm, en voor complete projecten met klei in een doos zijn er de DIY knutselpakketten.

Met klei en speelzand is niets mislukt, alles is een begin. Een scheve vaas wordt een kandelaar, een ingezakte toren wordt een berg. En als Giro de giraf er ook eentje van klei mocht maken? Dan zou de nek waarschijnlijk afbreken. Maar daarvoor bestaan satéprikkers.